Yamuna River Pollution Crisis: മലിനീകരണത്തിൻ്റെ അതിരുകൾ കടന്ന് യമുന; കണക്കുകൾ ഞെട്ടിക്കുന്നു

മലിനീകരണത്തിൻ്റെ അതിരുകൾ കടന്ന് യമുന; കണക്കുകൾ ഞെട്ടിക്കുന്നു ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെയും ദേശീയ തലസ്ഥാനത്തിന്റെ ജീവനാഡിയുടെയും പ്രതീകമായ യമുനാ നദി (Yamuna River) ഇന്ന് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും മലിനമായ നദികളിലൊന്നായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. വർഷങ്ങളായി മലിനീകരണത്തെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പുകൾ ഉയർന്നിരുന്നെങ്കിലും, ഡൽഹി ജലബോർഡിന്റെ (Delhi Jal Board) ഏറ്റവും പുതിയ കണക്കുകൾ പുറത്തുവിടുന്നത് പ്രതീക്ഷിച്ചതിനേക്കാൾ ഏറെ ഗുരുതരമായ യാഥാർഥ്യമാണ്.

ഡൽഹിയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന യമുനയിലേക്ക് നഗരത്തിലെ പ്രധാന അഴുക്കുചാലുകളിൽ നിന്ന് എത്തുന്ന മലിനജലത്തിന്റെ അളവ് മുൻപ് കണക്കാക്കിയിരുന്നതിനേക്കാൾ 76 ശതമാനം കൂടുതലാണെന്ന് പുതിയ പഠനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇതോടെ നദിയെ പഴയ നിലയിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാനുള്ള ഡൽഹി സർക്കാരിന്റെ ദീർഘകാല പദ്ധതികൾക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയാണ് നേരിട്ടിരിക്കുന്നത്.

ഒരു വർഷത്തിനിടെ വൻ വർധന 2025 മെയ് മാസത്തിൽ നടത്തിയ കണക്കെടുപ്പിൽ, ഡൽഹിയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട 22 അഴുക്കുചാലുകളിൽ (Major Drains) നിന്ന് യമുനയിലേക്ക് ദിവസേന ഒഴുകുന്നത് 750.4 മില്യൺ ഗാലൻ (Million Gallons Per Day - MGD) മലിനജലമാണെന്നാണ് വിലയിരുത്തിയിരുന്നത്. എന്നാൽ 2026 മെയ് മാസത്തിൽ നടത്തിയ പുതിയ സർവേയിൽ ഈ അളവ് 1324.4 മില്യൺ ഗാലനായി ഉയർന്നതായി കണ്ടെത്തി.

വെറും ഒരു വർഷത്തിനിടെ ഉണ്ടായ ഈ വർധന അധികൃതരെയും പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധരെയും ഒരുപോലെ ആശങ്കയിലാഴ്ത്തുകയാണ്. വിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ പ്രകാരം, മുൻപ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കണക്കെടുപ്പ് രീതികളിൽ പലതും യഥാർഥ മലിനജല ഒഴുക്ക് കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല.

പുതിയ സാങ്കേതിക വിദ്യകളിലൂടെ നടത്തിയ അളവെടുപ്പിലാണ് യഥാർഥ സ്ഥിതി പുറത്തുവന്നത്. മൂന്ന് പ്രധാന ഡ്രെയിനുകൾ വലിയ ഭീഷണി നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മലിനീകരണ ഉറവിടങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നത് നജാഫ്ഗഡ് (Najafgarh Drain), ഷഹ്ദാര (Shahdara Drain), ബരാപുള്ള (Barapullah Drain) എന്നീ പ്രധാന ഡ്രെയിനുകളാണ്.

പുതിയ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഈ മൂന്ന് ഡ്രെയിനുകളിലൂടെയുള്ള മലിനജല ഒഴുക്ക് മുൻപ് കരുതിയിരുന്നതിനേക്കാൾ രണ്ട് മുതൽ 4.7 മടങ്ങ് വരെ കൂടുതലാണെന്ന് വ്യക്തമായിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ അവസ്ഥ നജാഫ്ഗഡ് കനാലിന്റേതാണ്.

സഹീബി നദി (Sahibi River) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ജലപാത ഇന്ന് യമുനയുടെ ഏറ്റവും വലിയ മലിനീകരണ ഉറവിടമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. മുൻപ് ദിവസേന 452.34 മില്യൺ ഗാലൻ മലിനജലമാണ് ഈ കനാലിലൂടെ യമുനയിലെത്തുന്നതെന്ന് കണക്കാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, പുതിയ റിപ്പോർട്ടിൽ അത് 862 മില്യൺ ഗാലനായി ഉയർന്നിരിക്കുകയാണ്.

ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകളുടെ ശേഷിയേക്കാൾ മലിനജലം ഡൽഹിയിൽ നിലവിലുള്ള 37 മലിനജല ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകളുടെ (Sewage Treatment Plants - STPs) ആകെ ശുദ്ധീകരണ ശേഷി 814.22 മില്യൺ ഗാലൻ മാത്രമാണ്. അതായത്, നഗരത്തിലെ എല്ലാ പ്ലാന്റുകളും ഒരേസമയം പൂർണ ശേഷിയിൽ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചാലും നജാഫ്ഗഡ് കനാലിലൂടെ മാത്രം എത്തുന്ന മലിനജലം പോലും പൂർണമായി ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയാണ് നിലവിലുള്ളത്.

ഇത് യമുനാ ശുദ്ധീകരണ പദ്ധതികളിലെ അടിസ്ഥാനപരമായ പരിമിതികളെ തുറന്നുകാട്ടുന്നതായി വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. സിഗ്നേച്ചർ ബ്രിഡ്ജിന് സമീപം മാറുന്നത് നദിയുടെ നിറം പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, സിഗ്നേച്ചർ ബ്രിഡ്ജിന് (Signature Bridge) സമീപം നജാഫ്ഗഡ് കനാലിലെ കടുംകറുപ്പ് നിറത്തിലുള്ള മലിനജലം യമുനയുമായി ചേരുന്ന കാഴ്ച അതീവ ദയനീയമാണ്.

അതുവരെ താരതമ്യേന തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന നദിജലം ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ കറുത്ത നിറത്തിലേക്ക് മാറുകയും നുരയും ദുർഗന്ധവും നിറഞ്ഞ ജലാശയമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നതായാണ് അവർ പറയുന്നത്. ഈ പ്രദേശം ഇന്ന് യമുനയുടെ മലിനീകരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദൃശ്യമായ പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.

22 കിലോമീറ്റർ മാത്രം… പക്ഷേ യമുനാ നദിയുടെ ആകെ നീളത്തിൽ ഡൽഹിയിലെ വസീറാബാദ് (Wazirabad) മുതൽ ഓഖ (Okhla) വരെയുള്ള ഭാഗം വെറും 22 കിലോമീറ്റർ, അതായത് ആകെ നീളത്തിന്റെ ഏകദേശം രണ്ട് ശതമാനം മാത്രമാണ്. എന്നാൽ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പരിസ്ഥിതി ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയിരിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യം ഇതാണ്.

യമുനയുടെ ആകെ മലിനീകരണത്തിന്റെ 76 ശതമാനവും സംഭവിക്കുന്നത് ഈ ചെറിയ ദൂരത്തിനുള്ളിലാണ്. ഓരോ കിലോമീറ്റർ പിന്നിടുമ്പോഴും പുതിയൊരു അഴുക്കുചാൽ നദിയിലേക്ക് ചേരുന്ന സാഹചര്യമാണുള്ളത്.

അതിർത്തി സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പങ്കും നിർണായകം. അതേസമയം ഡൽഹിയുടെ മലിനജലം മാത്രമല്ല യമുനയുടെ പ്രതിസന്ധിക്ക് കാരണം.

ഹരിയാന (Haryana), ഉത്തർപ്രദേശ് (Uttar Pradesh) എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശുദ്ധീകരിക്കാത്ത മലിനജലവും യമുനയിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്നുണ്ട്. ഇതിനൊപ്പം, നദിയുടെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്ക് നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമായ ശുദ്ധജലത്തിന്റെ ലഭ്യത കുറഞ്ഞതും യമുനയുടെ സ്വയം ശുദ്ധീകരണ ശേഷിയെ ഗുരുതരമായി ബാധിച്ചിരിക്കുകയാണ്.പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ശുദ്ധജല പ്രവാഹം കുറഞ്ഞതോടെ മലിനീകരണത്തിന്റെ സാന്ദ്രത (Pollution Concentration) പലമടങ്ങ് ഉയരുകയാണ്.

ശുദ്ധീകരണ ശേഷി വർധിപ്പിക്കാൻ പുതിയ പദ്ധതി നിലവിലെ പ്രതിസന്ധി മറികടക്കാൻ മലിനജല ശുദ്ധീകരണ ശേഷി പ്രതിദിനം 1400 മില്യൺ ഗാലനായി ഉയർത്താനാണ് ഡൽഹി സർക്കാർ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഇതിനായി നിലവിലുള്ള പ്ലാന്റുകൾ നവീകരിക്കുന്നതിനൊപ്പം 16 പുതിയ വികേന്ദ്രീകൃത മലിനജല ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകൾ (Decentralised STPs) സ്ഥാപിക്കുന്ന പദ്ധതികളും വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലായി പുരോഗമിക്കുകയാണ്.

അതോടൊപ്പം മലിനജലം നേരിട്ട് യമുനയിലേക്ക് ഒഴുകുന്നത് തടയുന്നതിനുള്ള പുതിയ ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനങ്ങളും ആവിഷ്കരിക്കുന്നുണ്ട്. വിദഗ്ധരുടെ മുന്നറിയിപ്പ് യമുനയെ രക്ഷിക്കാൻ ഡൽഹി മാത്രം ശ്രമിച്ചാൽ മതിയാകില്ലെന്നാണ് പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ.

ഹരിയാനയും ഉത്തർപ്രദേശും ഉൾപ്പെടെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള മലിനജലം ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷമേ നദിയിലേക്ക് ഒഴുക്കാവൂ. കൂടാതെ യമുനയിൽ ആവശ്യമായ ശുദ്ധജല പ്രവാഹം ഉറപ്പാക്കുകയും നഗരമാലിന്യ നിയന്ത്രണം കൂടുതൽ കർശനമാക്കുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ യമുനയ്ക്ക് യഥാർഥ പുനർജന്മം ലഭിക്കുകയുള്ളൂ.

അല്ലാത്തപക്ഷം, ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രവും സംസ്കാരവും പേറുന്ന ഈ മഹാനദി ഭാവിയിൽ വെറും അഴുക്കുചാലായി മാത്രം മാറിപ്പോകുമെന്ന ആശങ്കയാണ് പരിസ്ഥിതി മേഖലയിലെ വിദഗ്ധർ പങ്കുവയ്ക്കുന്നത്. English Summary : The Yamuna River, India’s cultural icon and Delhi's lifeline, is facing an unprecedented ecological disaster.

Recent data released by the Delhi Jal Board (DJB) reveals that the volume of untreated sewage entering the river from Delhi’s major drains is 76% higher than previously estimated.